میراث‌آریا: در میان آثار ثبت‌شده ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو، نام پاسارگاد جایگاهی ویژه دارد؛ مجموعه‌ای که نه تنها نخستین پایتخت امپراتوری هخامنشی، بلکه یکی از تأثیرگذارترین محوطه‌های باستانی جهان در شکل‌گیری معماری، شهرسازی و باغ‌سازی ایرانی به شمار می‌رود.

کمیته میراث جهانی یونسکو در بیست‌وهشتمین اجلاس خود که تیرماه سال ۱۳۸۳ در شهر سوژو چین برگزار شد، با اجماع اعضا، پاسارگاد را به‌عنوان پنجمین اثر ایران در فهرست میراث‌جهانی به ثبت رساند؛ رویدادی که جایگاه تمدن هخامنشی را در حافظه تاریخی جهان بیش از پیش تثبیت کرد.

نخستین پایتخت امپراتوری هخامنشی

پاسارگاد در دشت مرغاب استان فارس و در حدود ۷۰ کیلومتری شمال تخت‌جمشید قرار دارد. این شهر به فرمان کوروش بزرگ، بنیان‌گذار شاهنشاهی هخامنشی، در میانه سده ششم پیش از میلاد ساخته شد و به نخستین پایتخت یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های جهان تبدیل شد.

برخلاف بسیاری از پایتخت‌های باستانی که تنها کارکرد سیاسی داشتند، پاسارگاد تصویری نو از رابطه قدرت، معماری، طبیعت و شهرسازی ارائه کرد؛ الگویی که بعدها در دیگر بناهای هخامنشی نیز ادامه یافت.

مجموعه‌ای کم‌نظیر از معماری و مهندسی

محوطه جهانی پاسارگاد مجموعه‌ای از ارزشمندترین آثار معماری هخامنشی را در بر می‌گیرد؛ از جمله آرامگاه کوروش بزرگ، کاخ اختصاصی، کاخ بارعام، کاخ دروازه، باغ شاهی، آب‌نماهای سنگی، تل تخت، آرامگاه کمبوجیه، محوطه مقدس، کاروانسرای مظفری و تنگه بلاغی.

کارشناسان، این مجموعه را یکی از نخستین نمونه‌های طراحی منسجم یک پایتخت سلطنتی در جهان می‌دانند؛ جایی که معماری، منظر طبیعی، سامانه‌های آبرسانی و باغ‌آرایی در قالب طرحی واحد شکل گرفته‌اند.

پاسارگاد؛ خاستگاه باغ ایرانی

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این مجموعه، باغ سلطنتی پاسارگاد است؛ باغی که بسیاری از پژوهشگران آن را نخستین نمونه شناخته‌شده «چهارباغ ایرانی» می‌دانند؛ الگویی که قرن‌ها بعد در سراسر ایران، آسیای مرکزی، هند و حتی بخش‌هایی از اروپا الهام‌بخش طراحی باغ‌های تاریخی شد.

سامانه دقیق هدایت آب، شبکه منظم جوی‌ها و پیوند معماری با طبیعت، از مهم‌ترین ویژگی‌هایی است که ارزش جهانی این مجموعه را برجسته کرده است.

آرامگاهی که نماد فروتنی یک امپراتور شد

شاخص‌ترین بنای پاسارگاد، آرامگاه کوروش بزرگ است؛ بنایی سنگی با معماری ساده اما استوار که بیش از دو هزار و پانصد سال در برابر رخدادهای طبیعی و تاریخی پابرجا مانده است.

این آرامگاه بر سکویی شش‌پله‌ای استوار شده و اتاقک آرامگاه بر فراز آن قرار گرفته است. سنگ‌های آهکی بزرگ بدون استفاده از ملات و با بهره‌گیری از بست‌های فلزی دم‌چلچله‌ای به یکدیگر متصل شده‌اند؛ روشی که از پیشرفته‌ترین شیوه‌های مهندسی سنگ در روزگار خود به شمار می‌رفت.

سادگی معماری آرامگاه، در کنار عظمت تاریخی شخصیت کوروش، همواره مورد توجه پژوهشگران جهان بوده و آن را نمادی از نگاه متفاوت بنیان‌گذار شاهنشاهی هخامنشی به قدرت و جاودانگی دانسته‌اند.

انتهای پیام/